Zalo tụt chỉ còn 2 sao trên App Store. Vậy bản chất vấn đề nằm ở đâu?

Điều khoản Zalo mới: Khi quyền công dân số nằm gọn trong một cú bấm “Đồng ý”

Mấy ngày nay, cộng đồng mạng đang xôn xao về bản cập nhật điều khoản dịch vụ mới của Zalo. Nếu anh em chỉ bấm "Đồng ý" cho xong để vào nhắn tin, thì có lẽ anh em đã bỏ lỡ việc mình vừa ký vào một bản "hợp đồng" mà ở đó, người dùng gần như trắng tay về quyền lợi.

Kết quả thấy rõ nhất: Ứng dụng này đã bị người dùng đồng loạt đánh giá thấp, tụt chỉ còn 2 sao trên App Store. Vậy bản chất vấn đề nằm ở đâu?

1. "Bản hợp đồng" một chiều: Bạn đã đồng ý những gì?

Khi bấm nút chấp nhận, anh em đã trao cho Zalo và hệ sinh thái VNG những đặc quyền cực lớn:

• Thu thập dữ liệu "không giới hạn": Không chỉ là tên tuổi, số điện thoại hay CCCD. Zalo có quyền thu thập vị trí, thông số thiết bị, địa chỉ IP, hành vi sử dụng, tần suất hoạt động và thậm chí là cả nội dung tương tác của bạn.

• Toàn quyền kiểm duyệt: Nền tảng có quyền xử lý nội dung theo đánh giá nội bộ mà không cần giải thích chi tiết.

• Miễn trừ trách nhiệm: Nếu dữ liệu bị lộ do tấn công mạng hoặc nguyên nhân "ngoài tầm kiểm soát", Zalo được miễn trách nhiệm.

• Quyền vô hiệu hóa: Họ có quyền khóa tài khoản của bạn bất cứ lúc nào, và khi đó, bạn mất quyền hiện diện trên mạng xã hội này.

2. Pháp lý thì ĐÚNG, nhưng Pháp quyền thì ĐÁNG LO

Nhiều người hỏi: "Zalo làm vậy có vi phạm pháp luật không?". Câu trả lời ngắn gọn: Không. Về mặt hình thức, đây là một hợp đồng dịch vụ điện tử mẫu. Luật Việt Nam cho phép doanh nghiệp soạn sẵn điều khoản, người dùng chỉ có quyền chọn "dùng" hoặc "nghỉ". Nhưng dưới góc nhìn pháp quyền và quyền con người của Quỳnh, có 3 điểm cực kỳ mong manh:

Thứ nhất: Sự mất cân bằng quyền lực tuyệt đối Đây là mối quan hệ một chiều. Doanh nghiệp vừa là người soạn luật chơi, vừa là người thu thập dữ liệu, vừa là trọng tài kiểm duyệt và cũng là người thi hành án (khóa tài khoản). Người dùng không có quyền thương lượng, không có cơ chế phản biện độc lập.

Thứ hai: Quyền riêng tư bị "đồng ý hóa" Những dữ liệu nhạy cảm nhất như vị trí, hành vi, nội dung cá nhân... được hợp pháp hóa việc khai thác chỉ bằng một cú bấm. Về luật thì là "tự nguyện", nhưng thực tế người dùng bị đặt vào thế cưỡng bách: "Không đồng ý thì không có phương tiện liên lạc".

Thứ ba: Quyền biểu đạt nằm dưới "Chính sách nội bộ" Quyền được nói, được hỏi của công dân số lúc này không còn được bảo vệ bởi luật pháp dẫn dắt, mà bởi bộ quy tắc nội bộ của một nền tảng. Chỉ cần họ đánh giá bạn "vi phạm điều khoản" (một khái niệm rất rộng), bạn có thể bị xóa sổ sự hiện diện trên không gian số mà không cần sự phán xét của tòa án.

3. Khi pháp luật đi sau quyền lực nền tảng

Điều khoản của Zalo có thể hợp pháp, nhưng xét về tinh thần quyền con người thì nó chưa hẳn đã hợp hiến. Khi mọi quyền lợi của công dân trên không gian mạng đều phụ thuộc vào "điều khoản dịch vụ", chúng ta đang thấy một thực tế: Quyền lực của các nền tảng đang vượt lên trên và dẫn dắt cả hành lang pháp lý.

Lời kết của Quỳnh: Việc Zalo tụt xuống 2 sao không chỉ là sự giận dữ nhất thời. Đó là phản ứng của những người dùng bắt đầu ý thức được giá trị của dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư.

Pháp luật có thể cho phép, nhưng sự tin tưởng của người dùng mới là "giấy phép" thực sự để một nền tảng tồn tại lâu dài. Anh em nghĩ sao về việc này? Chấp nhận sống chung hay tìm bến đỗ mới?