Phân tích vụ EduChain: Lừa đảo hay chuyển đổi số thật sự?

Chào các bạn, Quỳnh Quân Tử đây.

tự dưng thấy chúng nó bàn tán xôn xao về cái clip TikTok của VTC Tech về EduChain. Nào là "tiên phong chuyển đổi số", nào là "công nghệ AI, Blockchain"... Nghe thì hay ho, nhưng với con mắt đã chứng kiến quá nhiều dự án lên voi xuống chó, tao thấy cần phải làm rõ ngay.

Vì sao? Vì hôm nay là EduChain, nhưng mai có thể là bất kỳ dự án nào khác. Tôi viết bài này không phải để kết tội ai, mà là để mổ xẻ, phân tích rõ ràng từng đường đi nước bước. Để xem đây là một cuộc cách mạng thật sự hay chỉ là một cái bẫy được ngụy trang dưới lớp vỏ "chuyển đổi số".

"Anh ơi, em thấy dự án này hợp pháp, có giải thưởng đàng hoàng, lại còn hợp tác với đại học cơ. Có nên đầu tư không anh?"

Đây là câu hỏi tôi nhận được gần như hàng ngày. Và câu trả lời nằm ngay trong bài phân tích dưới đây.

1. Cái bẫy ngọt ngào từ TikTok: VTC Tech và EduChain

Hãy bắt đầu từ chính cái video TikTok đó. Dù nội dung gốc đã bị xóa hoặc thay đổi, nhưng ký ức về nó vẫn còn đó.

Diễn ra như thế nào?

Thường thì mọi chuyện bắt đầu từ một video ngắn, lướt qua rất nhanh trên TikTok. Video đó được dán mác "VTC Tech" với hashtag #vtctech #vtc1 #songketnoi #educhain. Nó chiếu những hình ảnh rất chuyên nghiệp: văn phòng hiện đại, người dùng smartphone, những dòng code chạy lướt qua màn hình.

Nội dung chính là "EduChain tiên phong áp dụng chuyển đổi số trong giáo dục". Nghe qua thì rất tích cực, đúng xu hướng. Nhưng hãy chú ý:

• Kẻ lừa đảo tiếp cận: Chúng không trực tiếp inbox bạn ngay. Chúng tạo ra một "môi trường tin cậy" bằng cách dùng thương hiệu lớn (VTC) để quảng bá. Bạn thấy video, bạn ấn vào hashtag, bạn thấy hàng loạt video khác khen ngợi.

• Thao túng tâm lý: Chúng đánh vào sự FOMO (Sợ bỏ lỡ) và lòng tham của bạn. "Công nghệ 4.0", "Web3", "NFT", "Blockchain" - những từ khóa hot làm bạn cảm thấy mình lạc hậu nếu không nhảy vào.

• Thời điểm "xuống tiền": Sau khi xem video, bạn tò mò tìm kiếm. Bạn vào website (nếu có), thấy đầy đủ giấy chứng nhận, giải thưởng. Rồi một "chuyên gia tư vấn" từ Telegram hoặc Zalo kết nối. Họ không ép bạn đầu tư ngay, mà dụ dỗ "thử nghiệm miễn phí", "nhận token airdrop".

Điểm mấu chốt: Khoảnh khắc bạn chuyển tiền (mua token, đóng phí thành viên, hay đầu tư vào "gói giáo dục") chính là lúc cái bẫy khép lại.

2. Ai là nạn nhân? Ai là kẻ cầm đầu?

Đây là câu hỏi đau đầu nhất.

Nạn nhân là ai?

Trong các vụ liên quan đến EduChain (dù là thật hay giả), nạn nhân thường là:

• Mẹ bỉm sữa: Tìm kiếm công việc nhẹ nhàng, kiếm thêm thu nhập từ "học online" và "chia sẻ kiến thức".

• Sinh viên: Muốn tiếp cận công nghệ mới, kiếm tiền từ MLM (Marketing đa cấp) núp bóng giáo dục.

• Nhà đầu tư F0: Những người nghe danh "Blockchain" là lao vào, không cần tìm hiểu kỹ.

Kẻ lừa đảo mạo danh ai?

Chúng thường mạo danh:

• Công ty giáo dục hợp pháp: Lợi dụng danh tiếng thật của các đơn vị như EduChain (nếu dự án thật) hoặc tạo ra dự án "ma" có tên na ná.

• Chuyên gia công nghệ: là founder, CTO của dự án, có profile khủng trên LinkedIn.

• Đối tác đại học: Nói rằng đang hợp tác với "đại học top" nhưng không cung cấp văn bản rõ ràng.

Thực tế, trong nhiều vụ lừa đảo tương tự, kẻ cầm đầu thường nằm ở Campuchia hoặc nước ngoài, điều hành đường dây qua Telegram. Chúng núp bóng các công ty "đầu tư giáo dục" để hợp pháp hóa dòng tiền bất chính.

3. Cái gì bị mất? Tiền hay dữ liệu?

Đây mới là vấn đề cốt lõi. Khi "chuyển đổi số" trở thành công cụ lừa đảo, thứ chúng ta mất không chỉ là tiền.

Thủ đoạn gì?

Thủ đoạn tinh vi ở chỗ chúng kết hợp nhiều hình thức:

1. Lừa đảo đầu tư: Bán token ảo, hứa hẹn lợi nhuận "khủng" từ việc "đào tạo" và "chia sẻ".

2. MLM núp bóng: Yêu cầu tuyển dụng người dưới cấp để nhận hoa hồng.

3. Giả mạo giải thưởng: Các giải "Web3 Ideathon" hay "Chuyển đổi số" thường bị làm giả rất dễ dàng.

Mất bao nhiêu tiền?

Đó là câu hỏi lớn. Với các dự án "ma", số tiền có thể lên tới hàng tỷ đồng. Nhưng với EduChain thật, vấn đề nằm ở chỗ:

"Tôi đầu tư 50 triệu đồng vào gói "NFT giáo dục", hứa hẹn sẽ nhận lại 10% mỗi tháng từ phí giao dịch. Nhưng sau 3 tháng, website báo lỗi maintenance."

Đây là lời khai điển hình của một nạn nhân trong dự án tương tự. Họ bị mất tiền vì tin vào lời hứa hẹn lợi nhuận từ công nghệ blockchain chưa được kiểm chứng.

Mất dữ liệu gì?

Khi đăng ký tham gia "nền tảng", bạn thường phải cung cấp:

• CCCD/CMND (để xác thực danh tính).

• Ảnh chân dung (tự selfie).

• Thông tin ngân hàng.

Đây là mối nguy hiểm lớn thứ hai sau mất tiền. Dữ liệu của bạn có thể bị bán hoặc dùng vào mục đích xấu.

4. Ở đâu? Nền tảng nào?

Vụ việc này diễn ra 100% trên không gian mạng.

• Facebook/Zalo: Các group kín "Đầu tư EduChain", "Học Blockchain kiếm tiền".

• Telegram: Nơi trao đổi chính giữa leader và thành viên. Tin nhắn thường bị xóa sau 24h.

• TikTok: Công cụ quảng bá số 1. Video ngắn, nhạc bắt tai, thông tin ngắn gọn, dễ lan truyền.

• Website/Ứng dụng: Giao diện rất chuyên nghiệp, thậm chí có cả app trên Appstore (nhưng sau đó bị gỡ).

Không có "offline" ở đây. Toàn bộ quy trình từ tiếp cận, tư vấn, đóng tiền đều online. Điều này khiến việc truy vết cực kỳ khó khăn.

Bài học xương máu: Dấu hiệu nhận biết lừa đảo "Chuyển đổi số"

Đừng nghe những lời khuyên sáo rỗng "cần cảnh giác". Hãy nhìn vào những dấu hiệu cụ thể này:

1. Hứa hẹn lợi nhuận "cố định" và "cao" trong blockchain: Thị trường crypto biến động khôn lường. Nếu ai đó hứa "lãi 10%/tháng" chắc chắn 100%, đó là scam.

2. Yêu cầu tuyển người dưới cấp: Nếu dự án giáo dục mà bắt bạn phải đi lôi kéo người khác vào mới có lợi nhuận, đó là mô hình Ponzi.

3. Thiếu thông tin minh bạch: Không rõ ai là CEO thật sự, không có văn phòng ghi danh rõ ràng.

4. Giải thưởng "ao làng": Các giải "Web3 Ideathon" nếu không có sự công nhận của Bộ GD&ĐT hoặc các tổ chức quốc tế lớn, rất dễ bị làm giả.

Cuối cùng, hãy nhớ: Chuyển đổi số là công cụ, không phải phép màu. Một dự án giáo dục tốt cần thời gian xây dựng nội dung, không thể "bùng nổ" giá trị chỉ sau vài tháng ra mắt.

Hãy chia sẻ bài viết này nếu bạn thấy có người thân đang quan tâm đến EduChain hay bất kỳ dự án "crypto giáo dục" nào đó. Phòng bệnh hơn chữa bệnh.

Xem thêm:

• Scandal EduChain: Từ giải ngân đến cái kết đắng ngắt

• EduChain đi vào vết xe đổ FMCPay

Câu hỏi thường gặp (FAQ)