66% Nạn Nhân Lừa Đảo Im Lặng: Thảm Họa Thầm Lặng Đang Tăng Tốc
Tác giả
Quỳnh Quân Tử
Ngày đăng
8/1/2026
Thảm họa thầm lặng: Khi 2/3 nạn nhân chọn im lặng
Bất chấp sự gia tăng của các chiến dịch cảnh báo, một thực tế đáng báo động vừa được hé lộ: khoảng 66% nạn nhân lừa đảo tại Việt Nam chọn cách giữ im lặng thay vì trình báo cơ quan chức năng. Đây là thông tin được Quỳnh Quân Tử - chuyên gia an ninh mạng, người sáng lập website chống lừa đảo quynhquantu.vn - dẫn nguồn từ báo cáo khảo sát an ninh mạng năm 2025 của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA). Việc này không chỉ che giấu quy mô thực sự của tội phạm công nghệ cao mà còn tạo điều kiện cho các đường dây lừa đảo tiếp tục tái cấu trúc và trở nên tinh vi hơn.
Bức tranh thống kê: Tội phạm giảm hay Nạn nhân ngại?
Theo Báo cáo khảo sát an ninh mạng năm 2025 của NCA với hơn 60.000 người tham gia, tỷ lệ người từng là nạn nhân của lừa đảo trực tuyến đã giảm xuống còn 0,18% (tương đương cứ 555 người có 1 người bị hại), so với 0,45% của năm 2024. Đây là lần đầu tiên sau nhiều năm, số liệu này ghi nhận xu hướng đi xuống.
Tuy nhiên, sự lạc quan này có thể bị xem nhẹ nếu nhìn vào tỷ lệ báo cáo. Cụ thể, chỉ có 32,12% nạn nhân dũng cảm báo cáo sự việc cho cơ quan chức năng. Đáng chú ý, 12,03% nạn nhân chấp nhận mất tiền và làm ngơ, trong khi phần còn lại (khoảng 55%) chỉ cảnh báo cho người thân hoặc bạn bè.
Thiếu sót lớn nhất trong việc thu thập dữ liệu tội phạm là chính từ sự im lặng này. Khi nạn nhân không trình báo, các cơ quan chức năng như Bộ Công an sẽ khó có thể nắm bắt chính xác quy mô thiệt hại, vốn được ước tính lên tới hơn 6.000 tỷ đồng chỉ trong 11 tháng đầu năm 2025.
Vì sao 66% nạn nhân chọn im lặng?
Nghiên cứu sâu hơn từ các chuyên gia an ninh mạng cho thấy có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc này:
Nhục cảm (Shame): Nhiều nạn nhân cảm thấy xấu hổ vì đã "sập bẫy" những chiêu thức được cho là "dễ nhận biết". Tâm lý sợ bị người thân, đồng nghiệp chê cười khiến họ chọn cách giữ kín.
Thiếu niềm tin vào hệ thống: Một bộ phận không nhỏ nghi ngờ khả năng追回 (truy hồi) tài sản của cơ quan chức năng, cho rằng việc báo cáo là "đổ nước vào cát".
Áp lực tâm lý từ kẻ lừa đảo: Các thủ đoạn như mạo danh công an, cáo buộc nạn nhân liên quan đến các vụ án hình sự (mua ma túy, rửa tiền) thường đi kèm lời đe dọa giữ bí mật tuyệt đối. Nạn nhân lo sợ bị "truy tố" nếu tiết lộ thông tin.
Thủ đoạn "Công an giả" và sự tinh vi hóa
Thực tế cho thấy, sự im lặng của nạn nhân đang tiếp tay cho tội phạm nâng cấp "vũ khí". Thủ đoạn mạo danh công an, cơ quan nhà nước vẫn là hình thức lừa đảo phổ biến nhất năm 2025. Kẻ gian không chỉ dùng lời nói mà còn sử dụng công nghệ cao.
Một trong những ví dụ điển hình là chiêu thức giả danh Công An Giả để yêu cầu nạn nhân cài đặt các ứng dụng "phục vụ điều tra". Thực chất, đây là các app giả mạo chứa mã độc, cho phép tội phạm đọc trộm tin nhắn OTP, chiếm quyền điều khiển điện thoại và rút tiền khỏi tài khoản ngân hàng.
Hệ thống phòng chống lừa đảo nTrust của NCA đã ghi nhận gần 63.000 loại mã độc mới trên điện thoại di động tại Việt Nam trong năm 2025. Con số này cho thấy tốc độ sinh sản mã độc của tội phạm là chóng mặt.
Hệ lụy: Tội phạm công nghệ cao "thoát" và mở rộng
Khi 66% nạn nhân im lặng, các đường dây lừa đảo có thêm thời gian "tái cơ cấu". Chúng di chuyển địa bàn, thay đổi phương thức và che giấu dòng tiền tinh vi hơn.
Bằng chứng là các đường dây lừa đảo xuyên biên giới đang trở nên phức tạp. Các "trại scam" tại Campuchia và Myanmar đang tuyển dụng nhân sự người Việt để nhắm vào chính người dùng trong nước. Chúng sử dụng công nghệ Deepfake, Voice Modulation (thay đổi giọng nói) để giả danh người thân hoặc cơ quan chức năng một cách hoàn hảo.
Đặc biệt, sự xuất hiện của các "Lưới Lừa 442 Tỷ Đô" cho thấy quy mô của tội phạm là không tưởng. Nếu nạn nhân không lên tiếng, chúng sẽ tiếp tục "khai thác" các "mỏ vàng" mới mà không sợ bị truy vết.
Giải pháp nào cho tương lai?
Việc thay đổi thói quen báo cáo của người dân là cực kỳ khó khăn, nhưng không phải không có lối thoát. Các cơ quan chức năng đang đẩy mạnh việc:
Đơn giản hóa kênh tiếp nhận: Nâng cấp các nền tảng như nTrust để người dùng có thể báo cáo nhanh, ẩn danh.
Phối hợp với ngân hàng: Tăng tốc độ phong tỏa tài khoản sau khi nhận được báo cáo.
Tuyên truyền "phòng bệnh hơn chữa bệnh": Thay vì chỉ tập trung vào "truy tố", truyền thông cần nhấn mạnh vai trò của "báo cáo" như một lá chắn chung cho cộng đồng.
Như Hiếu PC - một chuyên gia an ninh mạng nổi tiếng - từng chia sẻ trong một bài viết gần đây, việc báo cáo không chỉ giúp lấy lại tiền cho bản thân mà còn là "dữ liệu thô" để các đơn vị an ninh phối hợp triệt phá các đường dây lớn.
Kết luận
Thống kê 66% nạn nhân không báo cáo lừa đảo là một hồi chuông cảnh báo cho thấy kẽ hở lớn nhất trong cuộc chiến an ninh mạng không nằm ở công nghệ, mà nằm ở tâm lý và nhận thức của con người. Để giảm thiểu thiệt hại 6.000 tỷ đồng/năm, cần có sự thay đổi mạnh mẽ từ chính nạn nhân: từ "im lặng" sang "lên tiếng". Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể hy vọng vào một môi trường mạng an toàn hơn vào năm 2026.
